Interview met Monic Hendrickx.

Wouter Schenk

Monic Hendrickx werd onlangs onderscheiden met een Gouden Kalf voor haar rol in de Nederlandse speelfilm "De Poolse Bruid". Ze kreeg die prijs tijdens het Nederlands Filmfestival begin oktober als beste Nederlandse actrice in 1998.

In "De Poolse Bruid" speelde ze Anna, een in de prostitutie misbruikte Poolse vrouw die vlucht en wordt opgevangen door een Groningse boer, Henk. Tussen Anna en Henk ontstaat een voorzichtige liefde waarbij verschillen in de culturele achtergrond langzaam maar zeker overwonnen worden.

Op 6 oktober werd in Venlo voor de PNKV, in samenwerking met Filmhuis Venlo, "De Poolse Bruid" vertoond in aanwezigheid van Monic Hendrickx. Na deze vertoning en eind oktober had Wouter Schenk een vraaggesprek met haar.

 

Monic Hendrickx. Foto: Barton van Vlijmen.

Op 6 oktober hebben we je in Venlo gefeliciteerd met je Gouden Kalf en nu heb ik vernomen dat "De Poolse Bruid" weer in de prijzen gevallen is, deze keer in Berlijn. Welke prijs was dat?

Ja het houdt niet op. Dat was de Prix d’Europe. De Poolse Bruid was daar één van de 400 inzendingen en werd bekroond door een Internationale jury. We zijn er heel erg blij mee!

Waar ben je geboren en opgegroeid en hoe ben je in het vak terechtgekomen?

Ik ben geboren op 3 december 1966 in Stevensbeek, een klein dorpje in Brabant. Toen ik drie jaar oud was, verhuisden we naar Paramaribo in Suriname waar ik tot m’n zevende jaar heb gewoond. Daarna ben ik opgegroeid in Deurne, eveneens in Brabant.

Ik herinner mij situaties uit mijn kinderjaren waarbij ik het heerlijk vond "te doen alsof". In Paramaribo hadden we een keer een verstopt toilet. Terwijl het toilet al lang gemaakt was, vond ik het blijkbaar leuk om mijn ouders te laten schrikken door na het bezoek aan het toilet de kamer gillend binnen te komen en te vertellen dat het weer verstopt was.

Ik ben begonnen met de toneelschool in Maastricht. Waarom zou je niet je geld gaan verdienen met iets wat je erg leuk vindt om te doen? Maar na een jaar wezen ze me af, omdat ik niet theatraal genoeg zou zijn. Na deze ervaring had ik zoiets van "nooit meer toneel". Ik ging naar Amsterdam naar een oriëntatiecursus dansexpressie. Maar daar moet je de hele tijd je mond dicht houden en dat was het ook niet echt. De wens om te acteren bleef.

Ondertussen ben ik in Deurne weer gaan spelen in een eindregie van iemand van de regieschool, Lavigna Hermano. Het was een stuk over de Candumble, een religie in Brazilië. Ik kreeg hierdoor de lol in het spelen terug. Daarna heb ik de Theaterschool in Eindhoven gevolgd, een geweldige werkplaats waar ik heb geleerd wat ik wel en niet kan en wil met acteren.

In die tijd speelde ik in mijn eerste speelfilm van Jos Wigman, een beeldend kunstenaar uit Asten. Daar ontdekte ik dat je in de film zo gedetailleerd kan werken: iedere oogopslag krijgt een betekenis.

En zo kwam ik uiteindelijk toch in het vak terecht dat ik altijd het liefste wilde doen…

 

Hoe werd je benaderd voor je rol in "De Poolse Bruid"?.

Via het castingbureau van Hans Kemna werd ik benaderd voor een gesprek met regisseur Karim Traidia. Het gesprek verliep heel plezierig. Het grappige was dat we het nauwelijks over de film gehad hebben maar over onze eerste ervaringen met de liefde. Het klikte meteen en drie weken voordat we gingen draaien, hoorde ik dat ik het was geworden…

Wat heb je precies gedaan om je in de rol van Anna in te leven?

Ik had heel weinig tijd. De Poolse Bruid is een typische "low budget-film". Dat betekende een strakke planning en weinig tijd om je voor te bereiden. Gelukkig ben ik ingewerkt door iemand van Poolse afkomst, Magda Rochalska. We zijn begonnen met een spoedcursus Pools op tape. Hierdoor was ik in staat om in elk geval de Poolse teksten in te studeren. Deze teksten zijn door Karim samen met mij gemaakt, op basis van het script en later door Magda vertaald.
Daarnaast was het natuurlijk van belang dat ik Nederlands met een Pools accent aanleerde. Dat was best moeilijk. Magda heeft veel tekst ingesproken op tape zodat ik dat accent onder de knie kon krijgen.
Het moeilijkste maar ook interessant vond ik eigenlijk het doen alsof je geen Nederlands verstaat. Je gaat veel meer letten op hoe iemand iets zegt door te kijken naar de mond en lichaamsuitdrukking. Je kijkt dan ook naar wat het iemand doet wat hij of zij zegt.

Jaap Spijkers als Henk en Monic Hendrickx als Anna in de "Poolse Bruid".

Op welke manier werd ervoor gezorgd dat het beeld van Anna zo "Pools" mogelijk was naast het accent, de Poolse taal en dergelijke?

Met Magda heb ik gezocht naar typische Poolse uitingen. Zo kwamen we op bijvoorbeeld het afwassen met een lopende kraan, de hang naar religieuze tradities door de gebeden en het belang dat Anna hechtte aan de rituele kant van de maaltijd.
Maar aan de andere kant hebben we dit ook weer niet teveel willen benadrukken. De rode draad van het verhaal van "De Poolse Bruid" is een liefdesverhaal. En juist de liefde is een universeel gegeven dwars door alle culturen heen.

Nou gaat dat nooit helemaal goed…… Ik zag bijv. Anna met een theelepeltje in haar kopje. Dat is zo typisch Hollands……. Wist je dat?

Niet voordat jouw vrouw mij dat na de voorstelling in Venlo vertelde…. We hadden op de set niet iemand die de "Poolse cultuuruitingen" bewaakte. Eigenlijk was dat een bewuste keus van Karim omdat hij wilde dat ik mij niet te zeer ging fixeren op het Poolse karakter van Anna.
Het gaat in de film niet in eerste instantie om het Pools zijn van Anna. Waar het wel om gaat is de rijkdom die je hebt als mensen uit twee of meer verschillende culturen elkaar ontmoeten. Dit is iets wat volgens mij vaak wordt onderschat. De rode draad in "De Poolse Bruid" is het liefdesverhaal. Maar essentieel daarbij is dat die liefde ontstaat tussen personen uit verschillende culturen. Het verhaal van "De Poolse Bruid" laat juist zien dat integratie tussen verschillende culturen wel degelijk mogelijk is.

Daarnaast is het een liefde die niet hectisch is. Bijna niet van deze tijd zou je zeggen, een tijd waarin "jong, wild en snel" het credo vormt. De liefde tussen Anna en Henk in de film is er één met rust. Een rust die ook uitgestraald wordt door het Groningse platteland waar het verhaal zich afspeelt.

Je hebt zelfs een Pools gebed en lied ingestudeerd, had je nog moeite met bepaalde klanken?

Tja…. Het is natuurlijk een compleet andere taal. Voor een gemiddelde Hollander is er niets van te herkennen. Vooral de vele medeklinkers achter elkaar en klanken als de rz, cz,
ę en ą zitten bij ons Nederlanders niet op de “harde schijf”. Trouwens de ę en ą deden mij sterk denken aan het Portugees. Ik vond het hartstikke leuk om iets van deze taal te leren en ik vind het ook een mooie taal. Ik repeteerde de Poolse uitspraak vaak al fietsend door Amsterdam…..

Ben je ooit in Polen geweest?

Nee. Ik zou heel graag een keer naar Polen toe willen gaan maar dat is er nog niet van gekomen. Toevallig zijn we met "De Poolse Bruid" in januari uitgenodigd voor een filmfestival in Moskou. Dat zou een mooie gelegenheid zijn om direct voor of na die reis Polen aan te doen, maar helaas ben ik verhinderd wegens andere verplichtingen.

Eerder vertelde je me dat zo’n beetje de hele cast met een Pools accent ging spreken, vertel daar eens iets over?

Ja, de hele crew riep op een gegeven moment "is gut" (uitgesproken met een sterk Pools accent). Dat ontstond eigenlijk toen we tijdens het filmen Anna Nederlands lieten leren uit het boekje "Wat en Hoe Pools". "Is gut" werd een soort stopwoordje….. Accenten hebben mij altijd gefascineerd. Toen ik pas in Deurne woonde praatte ik - net terug uit Paramaribo - met een Surinaamse tongval.

Wat het aardige is van de film is dat er ook nogal wat humor inzit, dat verwacht je niet zo gauw bij een psychologisch drama.

Dat is ook de verdienste van Karim Traidia. Met het plezier dat hij op de set bracht, kwam de humor min of meer vanzelf. Een deel ervan had direct te maken met de culturele achtergrond van Anna en Henk. Zo deed Henk in een bepaalde scène hagelslag in de vla, dat is heel Hollands. Iets wat overigens, dacht ik, al in het script stond. En verder was het komisch om Anna te horen zeggen "Wat is get gier gezellig", geleerd uit "Wat en Hoe Pools". In de film kun je zien dat humor een overlevingsmechanisme is in moeilijke of op het eerste gezicht uitzichtloze situaties.

De film is verkozen tot Nederlandse inzending voor de Acadamy Awards (Oscar). Denk je niet dat deze humor de Amerikaanse kijker zal ontgaan, het is precies het cultuurverschil tussen Polen en Nederland dat tot die situaties leidt. Voor een Amerikaan moet dat allemaal "Europees" zijn….

Ik zou het niet weten. Ik heb wel gehoord dat er in Amerika een groep filmkijkers te onderscheiden is die zich met name richt op Europese films. Maar ik ken Amerika te weinig om te kunnen beoordelen of een gemiddelde Amerikaan dat wel of niet oppikt. En een deel van de humor is universeel en zal ook door de Amerikaan herkend worden. Het is een film gemaakt door een Algerijn over een Nederlandse man en een Poolse vrouw. Al die culturen voegen iets toe, ze verruimen je blik en laten je zien dat integratie niet onmogelijk is. De ervaring van de laatste maanden laat zien dat het verhaal bij een breed publiek overkomt. Dat vind ik een geruststellend idee.

Wat bedoel je met geruststellend?

Ten eerste vanuit vakkundig opzicht. We zijn er blijkbaar in geslaagd de essentie over te brengen en dat is mooi. Maar ook vanuit maatschappelijk opzicht omdat er gelukkig groepen mensen zijn die geraakt kunnen zijn door het verhaal van "De Poolse Bruid".

Ik had overigens na de voorstelling in Venlo een interessant gesprek met een aantal Poolse vrouwen. Ze vonden dat Anna in de film een wat eenzijdig beeld laat zien van de Poolse vrouw. Ik had niet de pretentie om "de" Poolse vrouw te spelen, maar een Poolse vrouw met haar verhaal. Toch kon ik me hun reactie wel voorstellen. Er zijn filmkijkers die het beeld dat ze van Anna krijgen, generaliseren tot het beeld van "de" Poolse vrouw. Maar dat lijkt me meer een tekortkoming van zulke kijkers. En dat Anna een Poolse vrouw is kun je min of meer beschouwen als een toevalligheid. Het ging niet puur om het Pools zijn maar meer om iemand van een andere cultuur die er alles aan doet om in de cultuur van het Groningse platteland te integreren. Maar dat had dus ook een Surinaamse of Filippijnse vrouw kunnen zijn.

Hoe gaat die jurering voor de Acadamy Awards er verder aan toe en wanneer is de uitreiking?

In februari 1999 wordt er bekend gemaakt welke films genomineerd zijn. En de uitreiking zal plaatsvinden in maart. Maar eerlijk gezegd geloof ik niet dat we zo’n grote kans maken…

Het "Deurnese Weekblad" citeerde uit een vraaggesprek de volgende uitspraak van jou: "acteren begint pas echt voor mij als ik ook lelijk mag zijn"….leg eens uit?

Tja…… Er werd mij gevraagd of ik het vervelend vond om af en toe lelijk te zijn in de film. Ik heb toen gezegd dat Anna bewust haar vrouwelijkheid onderdrukt omdat zij net een afschuwelijke seksuele ervaring achter de rug heeft. Als je zoiets als vrouw meemaakt, is het niet verwonderlijk dat je niet bezig bent met je vrouwelijkheid.

En het mooie van acteren is juist dat je een alibi hebt om onaangepast lelijk, rauw en boos te zijn. Je kunt kwaad worden zonder consequenties. Dat geldt ook voor de moord die ik in de film pleegde…. Waar kun je dat ongestraft doen?

Ik vond die moord trouwens wel wat "koud op mijn dak vallen", je verwacht zoiets niet snel in zo’n verhaal.

Ja, die reactie heb ik inderdaad van meer mensen gehoord. Maar toch is die scène er heel bewust in gebracht. Het is een climax waarin een eind komt aan de, in de loop van het verhaal opgebouwde, spanningen. Na de moord vallen bij Anna en Henk de wapens uit handen. Op dat moment zijn ze wanhopig samen.

Er bevinden zich nog steeds veel Poolse en andere Oost-Europese vrouwen in de prostitutie; sommigen kiezen er zelf voor, anderen komen er op zeer bedenkelijke wijze in terecht, wat is jouw mening hierover?

Op het moment dat vrouwen zoiets uit eigen beweging doen, waar ik mee bedoel een vrije keuze, dan heb ik er niets op tegen. Maar het is wel de vraag wat een vrije keuze is? Is er sprake van een vrije keuze wanneer iemand als laatste redmiddel de toevlucht zoekt in prostitutie?
Wat ik wel bedenkelijk vind, is de wijze waarop deze vrouwen - al dan niet door vrije keuze terechtgekomen in de prostitutie - worden geëxploiteerd. Je ziet dan ook vaak dat de verkeerden worden gepakt: de vrouwen zelf in plaats van de pooiers…
Ik zou het heel interessant vinden te weten wat vrouwen in de prostitutie van de film vinden. Het zou mooi geweest zijn wanneer er in Venlo wat dames uit de sector waren geweest. Maar die bereik je natuurlijk moeilijk voor zoiets…

Heb je het extra druk gekregen door je onderscheiding met Het Gouden Kalf?

Dat valt wel mee. Er zijn wat interviews geweest met wat dagbladen. En verder ben ik eigenlijk heel blij dat ik de nieuwe rol, die ik nu heb in een tv-film van Pieter Verhoeff, al had voor ik die prijs kreeg. Anders had was het net geweest of ik dat aan het Gouden Kalf te danken heb.
Overigens gaat het wel maar door met die prijzen…. Vorige week die prijs in Berlijn terwijl ik zelf in Geneve was als genomineerde voor de beste Europese actrice op een festival daar. Helaas heb ik daar niet gewonnen. Maar ik had wel een eervolle vermelding zonder de flinke geldprijs die eraan verbonden was.
En dan is Karim afgelopen zomer in Canada geweest op een festival in Montreal, waar ik ook een prijs heb gewonnen. Het was de prijs voor de beste actrice in 1998. Die prijs moet ik nog ontvangen, ik hoop dat het een dier is zodat ik daar "m’n dierentuintje" mee kan uitbreiden.
Wat ook wel leuk is dat ik af en toe herkend word op straat. Maar ik kan gelukkig nog gewoon boodschappen doen bij Albert Heyn…..

Weer even terug naar de film: de film wijkt af van het scenario, zodanig dat Karim Traidia verplicht werd om hier melding van te maken in de aftiteling….. hoe kwam dat zover?

Ik weet daar het fijne niet van; het is iets tussen hem en de regisseur. Het is zo dat er in het script meer tekst staat dan in de film gebruikt is. Het is jammer dat de schrijver zich van de film distantieerde. Maar evengoed kreeg ik na de uitreiking van Het Gouden Kalf een kaartje van hem waarop hij mij feliciteerde met "de welverdiende prijs". Dat vond ik heel aardig!

Wordt de film ook in Polen uitgebracht?

Ja. De film wordt overigens in een groot aantal landen uitgebracht en loopt heel goed. In totaal is de film verkocht in 14 landen. Ik weet niet of hij in Polen al draait op dit moment. Ik ben best benieuwd naar de reacties daar!

Ik heb begrepen dat je nu ook toneel doet, je speelt in "Ochtendkroniek" van de Federatie uit Maastricht?

Ik speelde daarin ja. Afgelopen woensdag (28 oktober jl.) was de laatste voorstelling. Het was een stuk van Peer Wittenbols en de regie was in handen van Rob Ligthert. Het was een tragikomisch stuk over een robijnen bruiloftsfeest op een boot.

Ik begrijp dat je iets voor Tv gaat doen, wat voor rol speel je?

Ja, ik heb een rol in een tv-film van Pieter Verhoeff. Aanstaande woensdag beginnen de opnames daarvan en ik denk dat die film ergens volgend jaar zal worden uitgezonden.
Welke rol ik speel en waar de film over gaat hou ik liever nog even spannend…!

Hoe zie je je eigen toekomst?

In elk geval zou ik graag meer film willen doen. Maar het probleem in Nederland is dat er niet zoveel films worden gemaakt, sowieso weinig met mooie vrouwenrollen. Maar als er te weinig zijn dan ga ik ze wel zelf schrijven…. Documentaires lijken me ook geweldig. Wat mij altijd geboeid heeft, is de combinatie van filmen en reizen. Het lijkt me ontzettend leuk om voor zoiets de research te doen bijvoorbeeld.

Dat klinkt een beetje als de nieuwe Boudewijn Buch?

Nee, dat bedoel ik ook nou ook weer niet helemaal. Wat me juist fascineert is dat alles om die projecten heen me verrijkt. Daarnaast blijven spelen en verhalen vertellen mijn passie.

Maar voorlopig geen aspiraties in de richting van Hollywood? Daar maken ze toch genoeg films…

Nee, zeker niet. Natuurlijk is het prachtig om over Sunset Boulevard te lopen. Het "heldendom" dat bij Hollywood hoort heeft wel iets leuks maar voor mij is het geen doel op zich.

Heb je nog een goede filmtip voor onze lezers?

Ja! Ik heb gisteren een heel goede film gezien. De film heeft als titel "Il Bagno Turco" en gaat over een Italiaan die in zijn drukke leven een badhuis in Turkije erft en daarna de rust kan hervinden binnen de hectiek van het leven.

Tenslotte wil ik graag een korte reactie van jou op de volgende namen:

Rijk de Gooyer.

Een oude rot in het vak. En ik zou Het Gouden Kalf nooit uit een portierraampje gooien zoals hij dat deed…..

Karim Traidia.

Verhalenverteller. Inspirerend, humor, Algerije. Ik hoop nog veel met hem te kunnen samenwerken.

Meryl Streep.

Huilt veel in haar rollen. Een goede actrice, maar geen voorbeeld voor mij.

Lech Walesa.

……… (stilte) Twee kanten, voor- en tegenstanders. Maar ik weet eigenlijk te weinig van hem. Wel iemand die de omslag heeft bewerkstelligd!

Anna.

Dierbaar, sterk en plezier.

Ik wil je namens de lezers van Biuletyn hartelijk danken voor dit interview en ik wens je heel veel succes in je carrière!

En Wouter Schenk dankt eveneens Lenie Theunis uit Venlo en Rene Schellekens uit Eindhoven voor hun redactionele adviezen bij de uitwerking van dit interview.


Dit interview mag niet worden gepubliceerd zonder toestemming van de auteur en de redactie van Biuletyn.